Antalya ili İbradı ilçesi sınırları içerisinde bulunan Eynif Tol Han Kervansarayı, Başlar Mahallesinin yanında Yılkı Atları ile ünlü Eynif Ovasının kuzeybatı köşesinde Alanya-Beyşehir Kervan Yolunun üzerinde yer alan, 13. yüzyılın ilk yarısında Selçuklu Devleti Döneminde yaptırılmış bir Kervansaraydır. Yöre halkınca “Tol” taş veya kemer anlamında kullanılmakta olup Kervan Yolları üzerinde konumlanan Hanlar genellikle “Tol Han” olarak anılmıştır. Kitâbesi kayıp olan hanın planı Alanya’da bulunan Alara Han Kervansarayı ile benzerlik göstermektedir.

İlk çağlardan günümüze Anadolu’nun içlerinden Akdeniz’e inmek için izlenen, Toros Dağlarını Demirkapı Geçidi ile aşan, Kesikbelen adıyla bilinen önemli bir güzergâh üzerinde bulunan Antalya’nın İbradı ilçesi 13. yüzyılda Antalya-Konya arasına yaptırılmış olan 11 nitelikli Selçuklu Kervansarayından 1 tanesine ev sahipliği yapmaktadır.

İbradı ilçesine bağlı Başlar Mahallesi yanında bulunan, özellikle Yılkı Atlarıyla ünlü 90.000 dönümden oluşan Eynif Ovası, Alanya-Beyşehir Kervan Yolu üzerinde yer almaktadır. Osmanlı Devleti Döneminde sipahi atlarının Eynif Ovasında bırakılması sonucunda oluşan Yılkı Atları günümüzde Eynif Ovası ile tamamen bütünleşmiştir.

Alanya-Beyşehir Kervan Yolu üzerinde Eynif Ovası’nın güneyinde Akdağ’ın ovayla birleştiği düzlükte yer alan Eynif Tol Han, 13. yüzyılın ilk yarısında Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad tarafından yaptırılmıştır. Kervansaray yöre halkınca “Tol Han” veya “Eynif Tol Han” adlarıyla anılmaktadır. Yöre halkı ağzıyla Tol ismi; taş kemer, küçük köy, yayla veya bahçe kapısı anlamına gelmekte olup hanın adı bir nevi “Taşhan” olmaktadır. Eynif Tol Han’da bu adı fazlasıyla hak etmektedir. Kitâbesi kayıp olan Eynif Tol Hanın plan ve mimari benzerlikleriyle Alanya’da bulunan Alara Han’a benzemesi hanın 13. yüzyılın başlarına tarihlendirilmesine olanak sağlamıştır.

Eynif Tol Han, doğu-batı yönünde uzanan ve doğu tarafındaki basık kemerli anıtsal bir kapıdan giriş sağlanan beş sahınlı bir yapıdır. Kesme taştan yapılmış olan söveleri ve basık kemeri günümüzde ayakta durmaktadır. Hanın yapısı açık ve kapalı avlusu tek mekânda toplanmış konsantrik hanlar grubuna girmektedir. Hanın kuzey, güney ve batı duvarları dıştan üçgen payandalarla desteklenmiş durumdadır. Girişe göre beş sahınlı bir düzenlemeye sahip olan Eynif Tol Han’da ortadaki sahının üzerinin açık olduğu anlaşılmaktadır. 13. yüzyıldaki sağlam haliyle han’da bulunan sahınlar, sivri kemerlerle taşınan tonoz bir örtüyle kapatılmıştır.

Helenistik ve Roma Dönemine ait düzgün özenli kesme taş işçiliği bulunan Eynif Tol Han ilk bakıldığında Roma Dönemi yapısı olarak anılsa da hanın giriş kapısı ve iç mekânda bulunan Selçuklu mimarisi basık kemerler yapının Selçuklu Devleti Döneminde yapıldığını kanıtlamaktadır. Eynif Tol Hanın içinde ve dışında bulunan Roma Dönemine ait devşirme taş ve malzemeler, hanın bulunduğu düzlükte Roma Dönemine ait eski bir yapının varlığını göstermekte olup, bu taşlar hanın yapımında kullanılmıştır.

M.S. 4. yüzyılda Roma Döneminde açılan yollar üzerine 40 km. aralıklarla inşa edilen Mansio (Konuk Evi)’nun Eynif Ovasında da var olduğu ve sonraki dönemde bu yapının Selçuklular tarafından değerlendirilerek Kervansaray’a dönüştürüldüğü düşünülmektedir. Antik Yol güzergâhı üzerinde bulunması sebebiyle Eynif Tol Hanın çevresinde eski döneme tarihlendirilen mezarlar bulunmaktadır. Eski dönemlerde yolculuk sırasında vefat eden kişilerin cenazeleri başka bir yere götürülemediği için yolda uygun yerlere defnedilmiş olup günümüzde bu tip eski mezarlar Eynif Ovasında görülebilir durumdadır.

Adres:
Başlar, İbradı/Antalya

Koordinatlar:
37.09884, 31.44944

Ziyaret Tarihi:
10 Eylül 2022

Kaynaklar:
Eynif Tol Han Kervansarayı ile ilgili bilgiler; Sn. Prof. Dr. Osman KUNDURACI tarafından kaleme alınmış Konya-Alanya Güzergâhındaki Selçuklu Kervansaraylarının Eşrefoğlu Beyliği’ne Sunduğu Katkılar isimli makalesi ile Arkeolog Rehber Ümit IŞIN tarafından sunumu gerçekleştirilen; Zor Yollar ve Anadolu Arkeolojisi Programlarından derlenmiştir.

Konum:

Fotoğraflar:

Eynif Tol Han Kervansarayı

Akdağ’ın Eynif Ovasına bakan etekleri.

Eynif Tol Han Kervansarayı

Eynif Ovası.

Eynif Tol Han Kervansarayı

Akdağ ve Eynif Tol Hanın karşıdan görünümü.

Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı

Hanın giriş kapısı yanında, iç duvar içine açılmış kapı kilit yuvası.

Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı

Roma Dönemine ait bir çatı parçası.

Eynif Tol Han Kervansarayı

Pisidya’ya özgü kalkan ve kılıç kabartmasının yer aldığı blok taş.

Eynif Tol Han Kervansarayı

Eynif Tol Han’ın karşısında bulunan eski mezarlık.

Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı

Eynif Tol Han yolu üzerinde bulunan Tarihi Tol Han Mezarlığı.

Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı
Eynif Tol Han Kervansarayı

Eynif Tol Han Kervansarayı Planı. (Çizim: Osman Kunduracı)

Etiketler: , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Yazar: Orhan Deniz KAPLAN

Antalya Kültür Mirası Projesi | info@denizkaplan.net

Bir cevap yazın:

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Top